Takım Sessizse Güçlü mü Sanıyoruz? Sahadaki "Sağır Edici" Sessizlik
Bir takım düşünün... Maçtan sonra omuz omuza fotoğraf verir, sosyal medyada yan yana parlayan yıldızlar, altına iliştirilmiş o meşhur #aile etiketi... Dışarıdan bakıldığında kusursuz bir uyum, içeride ise yankılanan kocaman bir sessizlik.
Geçtiğimiz günlerde sosyal medyada sporculara sordum: "Bu hafta köşe yazımda neyi konuşalım?’’ diye. Gelen cevaplar arasında en çok; takım içi mobbing, dışlanma korkusu ve "takım gibi görünmeye çalışırken" çekilen o derin yalnızlık vardı. Bir Spor Psikolojik Danışmanı olarak sahadaki gözlemlerim ve sizlerden gelen bu samimi itiraflar bana tek bir şeyi gösteriyor: voleybol camiasında en çok eksik olan ama en az konuşulan hayati kavramlardan biri psikolojik güven.
Psikolojik güven; bir takımın disiplinsiz olması ya da sınırların kalkması demek değildir. Aksine sporcunun hata yaptığında bir insan olarak değersizleştirilmeyeceğini bilmesidir. Voleybol gibi kararların milisaniyelerle alındığı bir branşta; kaçan bir servis ya da blokta yapılan bir yerleşim hatası bir öğrenme verisi mi, yoksa bir yetersizlik kanıtı mı sayılıyor? İşte farkı yaratan bu iklimdir. Eğer bir sporcu hata yapınca kenara bakıp "Acaba şimdi ne duyacağım?" diye korkuyorsa, o sahada yaratıcılık değil, sadece idare etme vardır.
Birçok genç sporcu, kariyerinin başında tehlikeli bir kodlama öğreniyor: "Konuşursam sorun çıkarırım, zayıf görünürüm. Susup dayanırsam profesyonel olurum." İşte tam bu noktada, sessizlik mobbingin en büyük besleyicisi haline geliyor. Sessizce dayanmak profesyonellik değildir; duygusal bastırmadır. Ve unutmayın, bastırılan duygu yok olmaz; sadece şekil değiştirir. Söylenmeyen kırgınlıklar pasif dirence, bastırılan kaygı ise en kritik sayılarda odak kaybına dönüşür.
Antrenör cephesinde ise durum, çoğu zaman sporculardan çok daha ağır bir sorumlulukla örülü. Şampiyonluk beklentisi, yönetim baskısı ve her an sonuç üretme zorunluluğu arasında kalan bir antrenör için sessiz bir takım, genellikle bir nefes alma alanı, her şeyin kontrol altında olduğu bir huzur limanı gibi algılanabiliyor. Geri bildirim gelmiyorsa, her şey yolunda sanılıyor.
Ancak sevgili hocalarım, biliyorum ki omuzlarınızdaki yük çok büyük; ama sessizlik her zaman uyumun değil, bazen de sporcuların kendilerini o yoğun tempoda görünmez hissetmelerinin bir sonucudur. Spor psikolojisi literatürü ve saha tecrübem bize şunu fısıldıyor: Bir antrenörün otoritesi, sporcuya nefes alacak ve kendini ifade edecek bir alan tanıdığında zayıflamaz; aksine saygı ve netlik üzerine kurulu, sarsılmaz bir güven iklimi doğar. Antrenör, güven duyduğu bir takımla yol arkadaşlığı yapar. Ve gerçek başarı, o yol arkadaşlığının içtenliğinde saklıdır.
Bir Yapbozun Parçaları Değil, Bir Resmin Renkleri Olabilmek
Peki, nasıl olacak o "gerçek" bir arada duruş?
Aslında takım olmak, sadece aynı formayı terletmek değildir. Takım olmak; yanındaki arkadaşının nefes alışından yorulduğunu anlamak, o servis kaçırdığında senin yerine ben karşılarım diyebilen o eli uzatmaktır. Ayrı ayrı çok güçlü parçalar olabiliriz; ama o parçalar birbirine şefkatle kenetlenmediğinde sadece bir yığın elde ederiz.
Gerçek bir bütün olmak, kusursuzluk oyununu bırakıp birbirimizin eksiklerini sevmekle başlar. Bir smaçörün vuruşundaki hırs, pasörün parmak uçlarındaki teknikle; liberonun yerdeki fedakarlığı, bloktaki o devasa dirençle birleştiğinde ortaya çıkan şey artık sadece bir spor değildir. O, ortak bir güçtür.
Belki de artık şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir: Takımlarımız gerçekten güçlü mü, yoksa sadece sessiz mi?
Psikolojik güvenin olmadığı yerde disiplin korkuya, uyum itaate, takım ruhu ise dayanıklılık kılığına bürünmüş bir yalnızlığa dönüşür. Unutmayın; en zor maçlar taktikle değil, birbirine gerçekten inanan insanların omuz omuza verdiği o sıcaklıkla kazanılır. Sahada bir makine gibi tıkır tıkır işlemek yerine, bir kalp gibi beraber çarpmayı seçtiğimizde; işte o zaman o meşhur "biz" kelimesi kâğıt üstünde kalmaz, ruhumuza işler.
Güçlü takım; sessiz kalan değil, sesini çıkarmasına rağmen omuz omuza durabilen takımdır.
Psikolojik Danışman/ Sporda Psikolojik Performans Danışmanı Nazlıcan Eftelya Toprak
