Modern voleybol artık geniş kadrolarla oynanan, büyük transferlerin konuşulduğu bir "hız ve derinlik" oyunu. Ancak pratikte hala aynı ilk altıyla ligi bitirme inadı hem sahadakileri tükenmişliğe itiyor hem de benchte süre almayı bekleyen oyuncuların psikolojik iyi oluşlarını zedeliyor. Sahadaki 6 kişinin istatistiğini herkes tutuyor; peki ya antrenman oyuncusu haline gelen sporcuların sessizce eriyen özgüvenini kim ölçüyor?
Voleybol sahada 6 kişiyle oynanır; ama şampiyonluklar sahanın içinde, ısınarak bekleyenlerin ruh haliyle kazanılır ya da kaybedilir.
Benchte geçen bir sezon, fiziksel olarak yorucu olmayabilir. Eve gittiğinizde kaslarınız ağrımaz, formanız terli değildir. Ama zihinsel olarak voleybol hayatınızın en ağır antrenmanıdır o: görülmeme, çağrılmama ve zamanla vazgeçme süreci.
Türkiye’de voleybol konuşulurken sadece skorlar ve istatistikler merkeze alınır. Oysa sahanın kenarında, o görünmez kare alanın içinde voleybolun en tehlikeli psikolojik virüsü yayılır: öğrenilmiş çaresizlik.
Bir antrenörün zihninden geçen o meşhur savunma mekanizması: "Risk alamam. Şimdi hata yaparsa set gider." Anlaşılabilir mi? Evet. Ama bu refleks, o an kazanılan bir set uğruna bir sporcunun kariyerini ve takımın geleceğini sessizce etkilemektedir. Çünkü bir oyuncuya "hazır ol" demekle onu "hazır hissettirmek" arasında koca bir uçurum vardır.
Kenarda bekleyen sporcu için bench, zamanla bir oturma alanı olmaktan çıkar; ne kadar çalışırsa çalışsın o formanın kendisine gelmeyeceğini fark ettiği bir izolasyon odasına dönüşür. Sporcu zihninde şu cümleyi mühürler: "Ben burada sadece dekorum."
Spor psikolojisi literatürü bu konuda çok net: Kontrol algısı kaybolduğunda motivasyon çöker, öz-yeterlik zayıflar. En kötüsü de sporcu bunu yüksek sesle söylemez. "Hazırım" der, "Bekliyorum" der; ama içten içe oyundan düşer.
Sonra bir gün maç kritik hale gelir. Skor 23-23, tansiyon tavandır. Aylardır oyunun ritmine, topun sesine, sahanın nabzına dahil edilmemiş o oyuncuyu sahaya çıkacaktır. Ve ondan, sanki sezon başından beri her set sonunu o oynamış gibi soğukkanlı bir ace atmasını beklenir. Peki bu ne kadar mümkün?
Hata yaptığında; tribünler homurdanır, antrenör kafasını çevirir. Oysa şaşırmamız gereken sporcunun hatası değil; ona hiç "bu takımın bir parçasısın" duygusu vermeden, ondan takımı kurtarmasını beklememizdir.
Bilimsel gerçek şudur: Dahil edilmeden hazır olunmaz.
Hazırlık sadece ağırlık basmakla veya manşet almakla bitmez. Psikolojik katılım yoksa, performans sadece bir illüzyondur.
Yedek kulübesini bir "bekleme salonuna" çevirdiğinizde sadece kenardakileri değil, sahadaki altı oyuncuyu da zayıflatırsınız. Rekabetin bittiği yerde konfor alanı başlar; konfor alanının olduğu yerde ise gelişim durur.
Artık anlamalıyız: Voleybol, sahadaki 6 kişinin yeteneğiyle maç kazandırır. Ama kenardaki sporcularının da inancını, rolünü ve mental sağlığını yönetebilen kulüpler geleceği kazanır.
Çünkü bazen kaybettiğiniz şey sadece bir set değildir; bir sporcunun voleybola olan inancı, bir takımın yarınıdır.
Psikolojik Danışman/ Sporda Psikolojik Performans Danışmanı Nazlıcan Eftelya Toprak
